Hội chứng thu hồi?

.

Hội chứng thu hồi?

Gia Minh

(TBKTSG) - Có khi nào sau khi mua hoặc bán một món hàng người ta mới nhận ra những sai lầm trong tính toán, thế là có một bên yêu cầu trả lại tiền để quay về nguyên trạng? Làm ăn kiểu đó nếu lâu lâu có một lần thì còn có thể châm chước như một tập quán “chín bỏ làm mười” trong kinh tế phường hội, nhưng thời buổi kinh tế thị trường thì dễ gây tổn thương cho cả đôi bên.

Quan chức quyết định sai, doanh nghiệp có phải trả lại tài sản?

Chủ nghĩa thân hữu và doanh nghiệp sân sau

Thủ tướng: “Phải thu hồi Cảng Quy Nhơn, Hãng phim truyện Việt Nam”

Ấy vậy mà thời gian gần đây chuyện này đã xảy ra không ít lần, dù chuyện trả lại tiền có thể là do “tự nguyện” hay bị “bắt buộc”, từ các thương vụ mua bán sáp nhập, chuyển nhượng đất đai hay cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước...

Tuần trước, tại hội nghị đổi mới, nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước, liên quan đến tình trạng bán rẻ tài sản nhà nước trong các đợt cổ phần hóa, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc nói rằng phải thu hồi cảng Quy Nhơn và Hãng Phim truyện Việt Nam về cho Nhà nước. Dường như, Thủ tướng cũng nhận ra đằng sau các vụ mua bán tài sản nhà nước với giá hời có bóng dáng các nhóm lợi ích và doanh nghiệp sân sau của các quan chức. Ngay tại hội nghị, Thủ tướng khẳng định ông biết ai trong số các lãnh đạo tập đoàn, tổng công ty hiện nay có tới 13-14 doanh nghiệp sân sau song ông không nêu tên. Người đứng đầu Chính phủ biết hết mà không nêu ra do nhạy cảm thì người dân có biết cũng không dám nói. Nhưng đó là một câu chuyện khác.

Trở về với câu chuyện thu hồi tài sản, đất đai, công trình. Thời gian qua, nhiều thương vụ đã bị các cơ quan thanh tra, kiểm tra phát hiện có sai phạm và chuyện thu hồi tài sản về cho nhà nước đang được thực hiện. Tuy nhiên, nếu như dùng biện pháp thu hồi như một cách xử lý sai phạm về quản lý nhà nước (do phía đối tác không sai), phải chăng như vậy là giải quyết cái sai lầm này bằng một sai lầm khác?

Điều dễ nhận ra trước tiên là quyết sách hay một quyết định hành chính nào cũng có hoàn cảnh ra đời của nó và ràng buộc với trách nhiệm ban hành của tập thể hoặc cá nhân. Thế cho nên việc hồi tố trong những vụ việc sai trái có nguồn gốc từ các quyết định hành chính cũng sẽ làm đảo lộn đời sống cộng đồng, lẫn các chủ thể liên quan. Trong tình hình làm ăn hiện nay, hồi tố là bắt doanh nghiệp (nếu họ không có sai phạm) phải gánh chịu những tắc trách, sai sót do quan chức hay cơ quan nhà nước gây ra, thì hậu quả có khi không lường hết được. Đó không phải là cách đối xử bình đẳng của một chính phủ kỹ trị.

Thu hồi, đòi lại trước một “sự đã rồi” là phủ định quyền lực nhà nước về mặt pháp lý. Điều này không chỉ làm suy giảm uy tín của chính quyền mà còn tạo sự hoài nghi về tính hiệu lực của các quyết định, dẫn đến tâm lý dè dặt khi thi hành, bởi “biết ra sao ngày sau” khi mà chính sách ban hành trước sau không như một.

Lòng tin của dân đối với Nhà nước không phải là đòi lại đất đai, lấy lại công trình mà là xử lý thật nghiêm minh những quan chức liên quan bất kể là ai gây thiệt hại, tất nhiên tùy vụ việc mà chọn giải pháp nhưng hồi tố không là sự chọn lựa khôn ngoan. Xử cho đúng lòng dân mong mỏi thì sẽ không mất lòng dân, có như vậy dân mới dám đối đầu với những sai trái của người lãnh đạo. Như nhiều người từng nói, chúng ta không thiếu luật pháp, chỉ sợ áp dụng không nghiêm minh nhất là trong tình hình các nhóm lợi ích đã hằn sâu vào các mối quan hệ, trong đó tư duy nhiệm kỳ là chất xúc tác hiệu quả.

Mười năm trước đây những thuật ngữ kinh tế như “tư bản thân hữu” hay “nhóm lợi ích” vẫn còn là khái niệm mơ hồ vì chưa có thực tiễn chứng minh, giờ đây đã khác nhiều, các cụm từ này được nhắc đến khá thường xuyên, là nơi ẩn trú của các vi phạm về quản lý tài sản, mua bán đất đai, ban phát quyền lợi... Đã qua rồi cái thời Nhà nước không nghe, không thấy, không xem đó là chuyện của mình trong điều hành, quản lý đời sống kinh tế xã hội như nội hàm phát biểu gần đây của Thủ tướng.

Kết quả nào cũng là sự tổng hòa của nhiều nguyên nhân, nếu biện pháp thu hồi đang trở thành một “hội chứng” thì cần tìm hiểu đến nơi đến chốn, từ những bất cập của luật pháp, từ đạo đức quan chức đến công tác cán bộ, từ sự nhất quán trong chủ trương đến chính sách và biện pháp để xử lý sao cho phù hợp với kinh tế thị trường.

Nguồn: www.thesaigontimes.vn